geografija za III razred

ENERGETIKA I RUDARSTVO U SRBIJIENERGETIKA
Energetski resursi su FOSILNA GORIVA (ugalj,nafta,zemni gas ),MINERALI (uran i torijum ) i različiti prirodni procesi i pojave u prirodi ( sunčeva energija,vetar,geotermalne vode,hidroenergija ).Energetski resursi se dele na OBNOVLJIVE -sunčeva energija,vetar,tekuće vode termalne vode,morski talasi,plima i oseka i NEOBNOVLJIVE – nafta,zemni gas,ugalj.
UGALJ se u prošlosti koristio za parne mašine a danas u termoelektranama,crnoj metalurgiji i hemijskoj industriji.Energetska vrednost uglja zavisi od sadržaja
UGLJENIKA,PEPELA I VLAGE.Rezerve uglja u Srbiji su procenjene na 22 milijarde tona ali najveće su rezerve lignita a najmanje visokokaloričnog kamenog uglja.
LIGNIT- najmanje kaloričan ugalj koristi se u termoelektranama.Najveći baseni su Kosovski basen (Obilić A i B ),Kolubarski (Nikola Tesla A i B,u Obrenovcu i termoelektranu „Kolubara“ u Lazarevcu ) i Kostolački (termoelektrana “ Kostolac „).Lignita još ima Štavalj kod Sjenice,Lubnica kod Zaječara,Morava kod Despotovca.
MRKI UGALJ – ima ga u Senjsko-Resavskom basenu,Sokobanjskom i Bogovinskom basenu.Najviše se koristi kao ogrev.
KAMENI UGALJ – ima ga u Ibarskom basenu (Baljevac i Jarando) i u istočnoj Srbiji (Vrška Čuka,Podvis,Rtanj,Krivi Vir).
NAFTA – ima veliki značaj kao energent i sirovina za hemijsku industriju.Koristi se za dobijanja goriva(benzina)za motore sa unutrašnjim sagorevanjem.Najvažnija ležišta su u Banatu izmedju Kikinde,Zrenjanina i Vršca u Bačkoj oko Bečeja,Bačkog Petrovog Sela i Titela.Nafta je pronđena i u Stigu kod Požarevca.
Srbija nema dovoljno rezervi da bi podmirila svoje potrebe pa je prinuđena da je uvozi najviše iz Rusije,arapskih zemalja,Kine,Nigerije i nešto ima koncesija u Angoli.
ZEMNI GAS – Koristi se kao energent i u hemijskoj energiji.Nalazišta su na istim lokacijama kao i nafta.Gasovodom kupujemo velike količine iz Rusije preko Mađarske.U planu je izgradnja gasovoda iz Rusije preko Bugarske i naše zemlje ka zapadnoj Evropi nazvan „Južni tok“ čime će Srbija dobiti dosta od tranzita a i direktnog dobijanja gasa po povoljnijim cenama.
HIDROENERGIJA – je obnovljiv izvor energije.Srbija ima veliki hidropontencijal ali ga ne koristi u dovoljnoj meri.Reke koje imaju najveći potencijal su Drina (Perućav i Zvornik),Dunav (Đerdap I i II),Vrla (Vrla I-IV),na Uvcu (Uvac,Kokin brod,Bistrica),na Limu (Potpeć),na Ibru (Gazivoda).
ENERGETSKI BILANS – predstavlja razliku izmedju proizvodnje i potrošnje električne energije.Srbija za sada ima pozitivan bilans ali ukoliko uskoro ne izgradi nove kapacitete može da ima negativan bilans.U planu je izgradnja mini hidrocentrala.

Advertisements

EOLSKA EROZIJA – I razred

Eolska erozija
Eolska erozija nastaje usled delovanja vetra.Dobila je ime po bogu Eolu.Ovi oblici reljefa najviše su prisutni u pustinjskim predelima ali i u područjima u kojima je mala količina padavina.Pustinje su predeli u kojem su količine padavina oko 100 mm.Najveći broj pustinja prostire se u subtropskim predelima (oko povratnika) zbog visokog polja pritiska,na zapadnim obalama kontinenata Južne Amerike,Afrike i Australije zbog hladnih morskih struja koje protiću pored obala.Pustinje su zastupljene i u umerenim geografskim širinama u unutrašnjosti kontinenta gde su suve vazdušne mase.
U pustinjama zajedno deluju mrazno i temperaturno razaranje koje usitnjava veću stenovitu masu a onda počinje da deluje vetar koji procesima korazije (kotrljanja krupnijih komada stena )usitnjava stene a onda deflacijom kada ovako usitnjen pesak prenosi vazduhom.Na mestima gde je mehanička snaga vetra velika tu nastaju EROZIVNI oblici reljefa a na mestima gde njegova mehanička snaga opada nastaju AKUMULATIVNI oblici reljefa.
EROZIVNI OBLICI RELJEFA su: Kamene pustinje ( hamade )nastaju razaranjem krupnije stenovite mase u područjima gde su zastupljene planine.Pr.pustinja Gobi,Centralni delovi Sahare,Kalahari…
Uade ili iszšena rečna korita – nastaju kada povremeno dođe do padavina i stvore se privremena rečna korita ili su tu nekada tekle reke kada je bila drugačija klima pa su ostala isušena rečna korira.
Oaze – područja u pustinjama gde ima vode,mogu da budu velike površine pa su u njima smeštena naselja.
AKUMULATIVNI OBLICI RELJEFA su :
Dine peščana uzvišenja,izdužena u pravcu duvanja vetra
Barhane – su male dine oblika polumeseca ili srpa,a stvaraju se popreko u odnosu na pravac duvanja vetra.Kod barhana strana okrenuta vetru je blaga i izdužena dok je suprotna strana strma i kratka.
Peščane pustinje – nastaju taloženjem peska gde vetar slabi nazvane su još ERGOVI.
Osim peščanih i kamenih pustinja postoje i šljunkovite ( seriri ),glinovite (tekiri )i slane pustinje (Šot el Đerid u Tunisu.
U umerenim geografskim širinama zastupljene su PEŠČARE u Panonskoj niziji ( Deliblatska i Subotička peščara).